తెలంగాణలో శివారాధనకు, జానపద సంప్రదాయాలకు ప్రత్యేక గుర్తింపుగా నిలిచే జాతర్లలో కొమురవెల్లి మల్లన్న జాతర ఒకటి. సిద్దిపేట జిల్లా కొమురవెల్లిలోని కొండపై వెలసిన మల్లికార్జున స్వామిని స్థానికులు ప్రేమగా మల్లన్నగా పిలుస్తారు. యాదవ, గొల్ల, కురుమ తదితర వర్గాల ఆరాధనతో ఈ క్షేత్రానికి ప్రత్యేక అనుబంధం ఉంది.
పేరు వెనుక ఓ స్థలపురాణం
కాకతీయ రాజుల కాలం నుంచి కొమురవెల్లి మల్లన్న ఆలయం ఉన్నట్లు ప్రచారంలోని కథలను బట్టి తెలుస్తోంది. భక్తులు ‘అపర శ్రీశైలం’గా భావించే కొమురవెల్లి క్షేత్రం పేరు వెనుక కూడా ఓ స్థలపురాణం ప్రచారంలో ఉంది. పూర్వకాలంలో కుమారస్వామి కొంతకాలం ఇక్కడ తపస్సు చేశాడని, అందుకే ఈ ప్రాంతానికి తొలుత ‘కుమారవెల్లి’ అనే పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. కాలక్రమంలో ఆ పేరు ‘కొమురవెల్లి’, ఆపై ‘కొమ్రెల్లి’గా రూపాంతరం చెందిందన్నది స్థానిక విశ్వాసం.
కొమురవెల్లి మల్లన్న ఆలయ ఆవిర్భావానికి సంబంధించి మరొక స్థలపురాణం స్థానికంగా ప్రచారంలో ఉంది. సుమారు 600 ఏళ్ల క్రితం ఖండోబా ఆలయానికి చెందిన పూజారికి మల్లన్న స్వామి కలలో కనిపించి, కొమురవెల్లి కొండ గుహల్లో తాను వెలసినట్లు తెలిపాడని చెబుతారు. ఆ కలను దైవ ఆదేశంగా భావించిన పూజారి కొమురవెల్లికి చేరుకుని గుహల్లో స్వామి విగ్రహాన్ని గుర్తించి పూజలు ప్రారంభించాడన్నది ఈ కథనం సారాంశం. ఆలయ ప్రాంగణంలో పురాతన శాసనాలు లేదా నిర్మాణ కాలాన్ని నిర్ధారించే స్పష్టమైన ఆధారాలు కనిపించకపోవడంతో, మల్లన్న స్వయంభువుగా వెలసిన దైవం అని భక్తులు విశ్వసిస్తారు.
లింగరూపానికి భిన్నంగా.. మల్లన్న ప్రత్యేక రూపం
సాధారణ శైవ క్షేత్రాల్లో శివుడు లింగరూపంలో దర్శనమిస్తాడు. కానీ కొమురవెల్లి మల్లన్న రూపం మాత్రం అందుకు భిన్నంగా కనిపిస్తుంది. కోర మీసాలు, విశాలమైన కళ్లతో గంభీరమైన స్వరూపం.. తలపై విస్తరించిన పెద్ద సర్పపు పడగతో మల్లన్న భక్తులకు దర్శనమిస్తాడు. మల్లన్న ఈ ప్రత్యేక రూపాన్ని శివుని మార్తాండ భైరవ స్వరూపంగా భక్తులు భావిస్తారు.
తెలంగాణలో మల్లన్నగా పూజలందుకునే ఈ దైవాన్ని కర్ణాటకలో మల్హార దేవుడు, మహారాష్ట్రలో ఖండోబా పేర్లతో భక్తులు ఆరాధిస్తారు. ప్రాంతాలు మారినా.. ఆరాధనా సంప్రదాయాలు భిన్నంగా ఉన్నా.. ఈ దైవ రూపం వెనుక శైవ జానపద సంప్రదాయానికి ఉన్న అనుబంధం కనిపిస్తుంది.
మల్లన్న కల్యాణం.. రెండు సంప్రదాయాల్లో ప్రత్యేక వేడుక
మల్లన్నకు ఇరువైపులా దేవేరులైన గొల్ల కేతమ్మ, బలిజ మేడలమ్మ దర్శనమిస్తారు. జానపద గాథల ప్రకారం.. యాదవుల ఆడబిడ్డగా భావించే గొల్ల కేతమ్మను, లింగబలిజల కుటుంబానికి చెందిన బలిజ మేడలమ్మను మల్లన్న వివాహం చేసుకున్నాడని చెబుతారు. ఈ రెండు వర్గాల సంప్రదాయాలు మల్లన్న కల్యాణ వేడుకల్లోనూ ప్రతిఫలిస్తాయి. కొమురవెల్లిలో స్వామివారి కల్యాణాన్ని రెండు భిన్నమైన పద్ధతుల్లో నిర్వహించడం ప్రత్యేకత.
మార్గశిర మాసం చివరి ఆదివారం వీరశైవ ఆగమ సంప్రదాయం ప్రకారం మల్లన్న కల్యాణం జరుగుతుంది. మహాశివరాత్రి పురస్కరించుకొని యాదవ సంప్రదాయల మేరకు ఇంకో సారి స్వామివారి కల్యాణాన్ని నిర్వహిస్తారు. అలాగే ఆలయ పూజా విధానాల్లోనూ ఈ రెండు సంప్రదాయాల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. తరతరాలుగా సంబంధిత సామాజిక వర్గాలకు చెందిన పూజారులు తమ వంశపారంపర్య ఆచారాల ప్రకారం మల్లన్న స్వామికి పూజలు, కల్యాణ వేడుకలను నిర్వహిస్తూ వస్తున్నారు. ఇలా కేతమ్మ–మేడలమ్మల కథ కొమురవెల్లి మల్లన్న ఆరాధనలో జానపద విశ్వాసం, సామాజిక సంప్రదాయం రెండింటినీ కలిపే ప్రత్యేకమైన అంశంగా నిలిచింది.
మట్టి మూర్తి.. వందల ఏళ్లుగా చెక్కుచెదరకుండా
కొమురవెల్లి మల్లన్న ఆలయానికి మరో ప్రత్యేకత ఉంది. గుహలో పూజలందుకుంటున్న స్వామివారి మట్టి మూర్తి వందల ఏళ్లుగా ఉందని స్థానిక విశ్వాసం. ఇంతకాలం గడిచినా ఆ మూర్తి చెక్కుచెదరకుండా ఉండటం భక్తులను ఆశ్చర్యపరుస్తుంది.
స్థలపురాణం ప్రకారం ఖండోబా ఆలయ పూజారి శివలింగాన్ని గుర్తించి పూజలు ప్రారంభించిన కొంతకాలానికి, ఆ లింగంపై పుట్ట ఏర్పడిందని చెబుతారు. ఆ పుట్ట నుంచి సేకరించిన మట్టితోనే ఖండోబా స్వామి రూపంలో మల్లన్న విగ్రహాన్ని తయారు చేసినట్లు ఆలయ అర్చకులు చెబుతున్నారు.
మల్లన్న విగ్రహానికి మరో ప్రత్యేకత కూడా ఉంది. స్వామివారి పాదాల వద్ద ముగ్గురు రాక్షసుల తలలు కనిపిస్తాయి. ఇవి త్రిపురాసుర సంహారానికి ప్రతీకలుగా భావిస్తారు. గర్భాలయంలో మల్లన్నకు ఇరువైపులా ఆయన దేవేరులైన బలిజ మేడలమ్మ, గొల్ల కేతమ్మ కొలువుదీరారు. శివుడికి గంగ, పార్వతిలకు ఉన్న ప్రాధాన్యంతో సమానంగా మల్లన్న ఆరాధనలో ఈ ఇద్దరు దేవేరులకు ప్రత్యేక స్థానం ఉందని భక్తులు విశ్వసిస్తారు.
స్వామివారి ఎడమ చేతిలో ఉండే గిన్నెలోని పసుపును ‘బండారి’గా పిలుస్తారు. దీనిని అత్యంత పవిత్రమైన ప్రసాదంగా భావించే భక్తులు నుదుటిపై ధరించుకుంటారు. మల్లన్న దర్శనానికి వచ్చే భక్తుల్లో బండారిని స్వీకరించడం ఒక ముఖ్యమైన ఆచారంగా కొనసాగుతోంది.
రెండు విధానాల్లో స్వామివారి ఆరాధన
కొమురవెల్లి క్షేత్రంలో పూజా సంప్రదాయాలు కూడా ప్రత్యేకమైనవే. వీరశైవ ఆగమ పద్ధతితో పాటు ఒగ్గు పూజారుల సంప్రదాయ విధానంలోనూ మల్లన్నకు పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఆగమ సంప్రదాయం ఆలయ శైవ ఆరాధనా విధానాన్ని ప్రతిబింబిస్తే.. ఒగ్గు పూజారుల సేవ మల్లన్న చుట్టూ అల్లుకున్న తెలంగాణ జానపద విశ్వాసాలు, కథాగాన సంప్రదాయానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అందుకే కొమురవెల్లి మల్లన్న క్షేత్రంలో శైవ ఆగమ సంప్రదాయం, జానపద ఆరాధన.. రెండూ కలిసిన ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక వాతావరణం కనిపిస్తుంది.
మరో విశేషం.. ఏడాది పొడవునా పచ్చగా ఉండే గంగరావి
కొమురవెల్లి మల్లన్న ఆలయంలో దేవతా వృక్షంగా భక్తులు పూజించే పెద్ద గంగరావి చెట్టు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది. సాధారణంగా ఆలయ ప్రాంగణాల్లో వేప, రావి, జమ్మి, మారేడు వంటి వృక్షాలు కనిపిస్తుంటాయి. కానీ కొమురవెల్లిలో మాత్రం స్వామివారి మండపానికి ఎదురుగా ఉన్న ఈ గంగరావి చెట్టుకు ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం ఉంది. ఈ చెట్టు నీడలోనే భక్తులు ‘పట్నాలు’ అని పిలిచే ప్రత్యేక ముగ్గులను వేస్తారు. తమ మొక్కులను చెల్లించుకునే క్రమంలో చెట్టు చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేసి, కొబ్బరికాయలు సమర్పిస్తారు. తలనీలాలు సమర్పించడంతో పాటు బంతిపూల మాలలను కూడా గంగరావి చెట్టుకు అర్పించడం ఇక్కడి ప్రత్యేక ఆచారాల్లో ఒకటి.
కాలానుగుణంగా వాతావరణంలో ఎన్ని మార్పులు వచ్చినా ఈ గంగరావి చెట్టు ఏడాది పొడవునా పచ్చగా కనిపిస్తుందని భక్తులు చెబుతారు. అందుకే దీనిని సాధారణ వృక్షంగా కాకుండా స్వామివారి అనుగ్రహానికి ప్రతీకగా భావిస్తారు.
ఆలయంలో మల్లన్న స్వామిని ప్రతిష్ఠించిన రోజే ఈ గంగరావి చెట్టు మొలిచిందని స్థానికుల విశ్వాసం. అందుకే స్వామివారితో పాటు చెట్టుకూ తరతరాలుగా పూజలు కొనసాగుతున్నాయని భక్తుల నమ్మకం. గంగరావి చెట్టు కింద ఉన్న ‘వరాల బండ’కు కూడా ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. చెట్టుతోపాటు ఈ బండను పూజిస్తే సంతానం కలుగుతుందని భక్తుల్లో విశ్వాసం. తమ కోరికలు నెరవేరాలని కోరుతూ కుటుంబాలతో వచ్చి ప్రత్యేక పూజలు చేయడం ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. ఆరోగ్య సమస్యలతో బాధపడేవారికి కూడా ఈ చెట్టుతో ముడిపడిన ఓ స్థానిక నమ్మకం ఉంది. చెట్టు కింద సహజంగా రాలిన ఆకులను ఇంటికి తీసుకెళ్లి అనారోగ్యంతో ఉన్నవారికి తినిపిస్తే వ్యాధులు తగ్గుతాయని కొందరు భక్తులు విశ్వసిస్తారు. ఇది స్థానిక విశ్వాసం మాత్రమే; వైద్య చికిత్సకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు.
మొక్కు తీర్చుకునే పద్ధతులూ ప్రత్యేకమే
కొమురవెల్లి మల్లన్నను దర్శించుకునే భక్తులు తమ కోరికలకు అనుగుణంగా వివిధ రకాల మొక్కులు చెల్లిస్తారు. కష్టాలు తొలగితే కొబ్బరికాయ సమర్పిస్తామని, పంటలు సమృద్ధిగా పండితే పట్నాలు వేస్తామని, సమస్యలు తీరితే కోడెను సమర్పిస్తామని భక్తులు సంకల్పించుకుంటారు. స్వామి కరుణతో తమ కుటుంబాలు సుఖసంతోషాలతో ఉండాలని కోరుకుంటూ ‘చల్లకుండలు’ ఎత్తుతామని కూడా భక్తులు మొక్కులు పెట్టుకుంటారు. ఇలా ఒక చెట్టు చుట్టూ ఏర్పడిన విశ్వాసాలు, ఆచారాలు కొమురవెల్లి మల్లన్న క్షేత్రంలోని జానపద ఆధ్యాత్మికతకు మరో ప్రత్యేక కోణాన్ని పరిచయం చేస్తాయి.
సంక్రాంతి నుంచి ఉగాది వరకు.. మల్లన్న జాతర సందడి
కొమురవెల్లి మల్లన్న క్షేత్రంలో సంక్రాంతి తర్వాత వచ్చే తొలి ఆదివారం నుంచి ఉగాది వరకు ప్రత్యేక జాతర వాతావరణం కనిపిస్తుంది. ఈ జాతరకు తెలుగురాష్ట్రాలతోపాటు ఒడిశా, చత్తీస్‌గడ్, కర్ణాటక నుంచి భక్తులు భారీగా తరలి వస్తారు. జాతర సమయంలో ప్రతి ఆదివారం, బుధవారం భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో కొమురవెల్లికి చేరుకుని స్వామివారిని దర్శించుకుని మొక్కులు చెల్లించుకుంటారు. మల్లన్న దేవేరి మేడలమ్మను యాదవులు తమ ఆడపడుచుగా భావించడం ఇక్కడి సంప్రదాయంలో ప్రత్యేకత. ఈ మూడు నెలల కాలంలో వచ్చే ఏదైనా ఆదివారం లేదా బుధవారం ఆమెకు బోనం, ఒడిబియ్యం సమర్పిస్తారు. అమ్మవారికి బోనం సమర్పించిన అనంతరం ఆ కుండలను పాడి పనుల్లో ఉపయోగిస్తే తమ పశుసంపద, పాల దిగుబడి బాగుంటుందని యాదవుల విశ్వాసం.
మల్లన్న జాతరలో తొలి ఆదివారానికి ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది. దీనిని ‘పట్నం వారం’గా పిలుస్తారు. ఈ రోజున హైదరాబాద్‌ నుంచి భారీ సంఖ్యలో భక్తులు కొమురవెల్లికి చేరుకుంటారు. తమ మొక్కుల్లో భాగంగా సొంత ఖర్చులతో పెద్ద ఎత్తున పట్నాలు వేయించి స్వామివారికి ప్రత్యేకంగా పూజలు నిర్వహిస్తారు.
మార్గశిరలో స్వామివారి వార్షికోత్సవాలు
మల్లన్న స్వామి వార్షిక ఉత్సవాలు మార్గశిర మాసంలో జరుగుతాయి. అందులో భాగంగా మార్గశిర చివరి ఆదివారం స్వామివారి కల్యాణాన్ని వీరశైవ ఆగమ సంప్రదాయం ప్రకారం వైభవంగా నిర్వహించడం ఆనవాయితీగా వస్తోంది. ఈ కల్యాణ వేడుకలో పగిడన్న వంశానికి చెందినవారు స్వామివారి తరఫున, మహాదేవుని వంశస్థులు అమ్మవార్ల తరఫున కర్తలుగా వ్యవహరిస్తారు. తరతరాలుగా వస్తున్న ఈ వంశపారంపర్య పాత్రలు కొమురవెల్లి క్షేత్రంలోని ప్రత్యేక పూజా సంప్రదాయాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.
నిప్పుల మీదుగా.. అగ్నిగుండం
వార్షిక ఉత్సవాలకు ముగింపు పలికే కార్యక్రమం అగ్నిగుండం. ఉగాదికి ముందు వచ్చే ఆదివారం ఈ వేడుకను నిర్వహిస్తారు. కణకణమంటూ మండుతున్న నిప్పుల మధ్య మల్లన్న స్వామి ఉత్సవమూర్తులను ఊరేగించడం ఈ కార్యక్రమంలో ప్రధాన ఘట్టం. భక్తులకు ఆధ్యాత్మిక ఉత్సాహాన్ని కలిగించే ఈ వేడుకతో మార్గశిర వార్షికోత్సవాల సంప్రదాయ కార్యక్రమాలు ముగుస్తాయి. శైవ ఆగమ పద్ధతులు, జానపద విశ్వాసాలు, వ్యవసాయ సంస్కృతి, వంశపారంపర్య ఆచారాలు.. ఇలా అనేక సంప్రదాయాలు కొమురవెల్లి మల్లన్న జాతరలో ఒకదానితో ఒకటి కలిసిపోయి కనిపిస్తాయి.
అసలు ‘పట్నం’ అంటే ఏమిటి?
కొమురవెల్లి మల్లన్న భక్తుల మొక్కుల్లో ‘పట్నం’కు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. చెక్కతో రూపొందించిన అచ్చును ఆధారంగా చేసుకుని, దానిపై రంగులు, పిండి పదార్థాలతో ప్రత్యేకమైన ఆకృతులను తీర్చిదిద్దుతారు. ఇలా తయారైన రంగవల్లిని స్వామివారికి సమర్పించే ఆచారాన్నే ‘పట్నం వేయడం’గా పిలుస్తారు. ఈ ప్రత్యేక ముగ్గును ‘పట్నం’గా పిలుస్తారు. భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో పట్నాలు వేసేందుకు వీలుగా దేవస్థానం తరఫున ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు చేస్తారు.
మల్లన్నకు ప్రకృతి సిద్దమైన ఐదు రంగులను ఉపయోగించి పట్నం వేస్తారు. ఇందుకోసం పసుపు, కుంకుమ, గులాబీరంగు(బుక్క గులాల్‌), ఆకుపచ్చ పొడి (తంగేడు, చిక్కుడు ఆకులను ఎండబెట్టి పొడి చేస్తారు) తెల్ల పిండి (బియ్యం పిండి)ని వాడుతారు. పట్నాలు వేసేందుకు పసుపు, కుంకుమ, భక్తులు బస చేసిన ప్రాంతాల్లో వేసేది చిలక పట్నం. ఆలయంలోని గంగిరావి చెట్టు వద్ద వేసేది నజర్‌ పట్నం. ఆలయం లోపల వేసేది ముఖ మండప పట్నం.
మహాశివరాత్రి వేళ 50 గజాల్లో పట్నం
మహాశివరాత్రి వేళ కొమురవెల్లి మల్లన్న క్షేత్రంలో నిర్వహించే ప్రత్యేక ఆచారాల్లో పట్నం వేడుక ఒకటి. తోటబావి సమీపంలో సుమారు 50 గజాల విస్తీర్ణంలో 41 వరుసలతో భారీ పట్నాన్ని రూపొందిస్తారు. ఈ కార్యక్రమం వేలాది మంది శివభక్తులు, శివసత్తుల సమక్షంలో సాగుతుంది. పట్నం వేస్తున్న సమయంలో ఒగ్గు పూజారులు మల్లన్నకు సంబంధించిన జానపద కథలను ఆలపిస్తూ, కథాగాన సంప్రదాయాన్ని కొనసాగిస్తారు. దీంతో పట్నం వేడుక కేవలం పూజా కార్యక్రమంగానే కాకుండా కొమురవెల్లి జానపద సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే ఘట్టంగా మారుతుంది. భక్తులు తమ కోరికలు నెరవేరినందుకు కృతజ్ఞతగా లేదా మొక్కులో భాగంగా పట్నం సమర్పిస్తారు. అందుకే ఈ వేడుక మల్లన్న జాతరలో అత్యంత ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాల్లో ఒకటిగా నిలుస్తుంది.
తోట బావి ప్రాశస్త్యం..పట్నం దాటడం
ఆలయానికి సమీపంలో ఉన్న తోట బావి ప్రాంతం మల్లన్న స్వామి కళ్యాణం, పెద్ద పట్నం వేడుకలకు వేదికగా నిలుస్తుంది. జానపద కథల ప్రకారం, స్వామివారు తన దేవేరులైన గొల్ల కేతమ్మ, బలిజ మేడలమ్మలతో కలసి సందడి చేసిన పవిత్ర స్థలంగా తోట బావిని భావిస్తారు. ఏటా మహాశివరాత్రి జాగరణ సందర్భంగా స్వామివారి ప్రధాన పూజా క్రతువులన్నీ ఈ తోట బావి ప్రాంగణంలోనే ఘనంగా నిర్వహిస్తారు. మహా శివరాత్రి రోజు పెద్ద పట్నం వేసిన అనంతరం రాత్రి వేళ వేలాదిమంది శివసత్తులు, భక్తులు, ఒగ్గు పూజారుల సమక్షంలో స్వామివారి ఉత్సవ మూర్తులను ఊరేగిస్తూ పట్నం మీదుగా దాటుకుని వెళ్తారు. ఈ పట్నాన్ని దాటడాన్ని భక్తులు ‘పాప విమోచనం’గా, సర్వాభీష్ట సిద్ధికరంగా భావిస్తారు. పట్నం దాటిన భక్తులకు కష్టాలు తీరిపోతాయని, రోగాలు-నొప్పులు నశించి సంతాన ప్రాప్తి లభిస్తుందని గట్టి విశ్వాసం. పట్నంలో ఉపయోగించిన పసుపు, ప్రసాదాన్ని (బండారి) నుదుటన ధరించి ఇళ్లకు తీసుకెళ్లడం శుభసూచకంగా భావిస్తారు. ఈ విధంగా తోట బావి వద్ద జరిగే పెద్ద పట్నం మరియు పట్నం దాటే వేడుక కొమురవెల్లి జాతరలోని జానపద-శైవ సంప్రదాయాలకు అత్యున్నత శిఖరంగా నిలుస్తుంది.
మల్లన్నతోపాటు.. సోదరి, అక్కకూ ప్రత్యేక పూజలు
కొమురవెల్లి మల్లన్న క్షేత్ర పరిసరాల్లో ఉన్న కొన్ని ఆలయాలకు కూడా జాతరతో ప్రత్యేక అనుబంధం ఉంది. ప్రధాన ఆలయానికి కొద్దిదూరంలో కొండపై రేణుకాదేవి ఆలయం ఉంటుంది. మల్లికార్జున స్వామికి ఆమెను సోదరిగా భావించే భక్తులు జాతర సమయంలో అమ్మవారికి బోనాలు సమర్పిస్తారు.
మల్లన్న ఆలయ ప్రాంగణంలోనే శ్రీ రేణుకాచార్య ఉపాలయం కూడా ఉంది. వీరశైవ సంప్రదాయంలో రేణుకాచార్యకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ఆయన వీరశైవ మతానికి స్థాపకులు, ప్రచారకులుగా భక్తులు భావిస్తారు.
కొండపోచమ్మకు మంగళవారం బోనాలు
మల్లన్న క్షేత్రానికి సమీపంలోనే మరో గ్రామదేవత ఆలయం ఉంది. అదే కొండపోచమ్మ ఆలయం. స్థానిక విశ్వాసం ప్రకారం కొండపోచమ్మను మల్లికార్జున స్వామికి అక్కగా భావిస్తారు. జాతర సమయంలో మల్లన్నను దర్శించుకుని ఆదివారం బోనం సమర్పించిన భక్తులు అనంతరం కొండపోచమ్మ ఆలయానికి చేరుకుంటారు. అక్కడ అమ్మవారిని పూజించి, మంగళవారం బోనాలు సమర్పించడం సంప్రదాయంగా కొనసాగుతోంది. ఆలయం పరిమాణంలో చిన్నదైనా.. కొండపోచమ్మను అత్యంత శక్తిమంతమైన గ్రామదేవతగా భక్తులు విశ్వసిస్తారు. తమను నమ్మి కొలిచే భక్తులను అమ్మవారు కాపాడుతారని, కష్టాల నుంచి బయటపడేలా అనుగ్రహిస్తారని స్థానిక నమ్మకం.