2009 ఎలక్షన్ థ్రిల్లర్ కాంగ్రెస్ గెలుపులో ‘చిరంజీవి’ పాత్ర ఉందా?

2009 అసెంబ్లీ ఎన్నికలు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాజకీయాల్లో అత్యంత ఆసక్తికరమైన ఎన్నికల్లో ఒకటి. ఒకవైపు వైఎస్‌ రాజశేఖరరెడ్డి నేతృత్వంలోని కాంగ్రెస్‌.. మరోవైపు టీడీపీ, టీఆర్‌ఎస్‌, సీపీఐ, సీపీఎం కలిసి ఏర్పాటు చేసిన మహాకూటమి.. మధ్యలో తొలిసారి ఎన్నికల బరిలోకి దిగిన చిరంజీవి నేతృత్వంలోని ప్రజారాజ్యం పార్టీ (PRP). ప్రభుత్వ వ్యతిరేకత ఉందనే అంచనాలు, మహాకూటమి పొత్తులు, తెలంగాణ అంశం, చిరంజీవి ప్రభంజనం.. అన్నీ కలిసి ఎన్నికలను త్రిముఖ పోరుగా మార్చాయి. అయినా చివరకు వైఎస్ఆర్ నేతృత్వంలోని కాంగ్రెస్‌ పార్టీ విజయం సాధించి వరుసగా రెండోసారి ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. అయితే PRP బరిలో ఉండటం వల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ తిరిగి విజయం సాధించదనే వాదనలు ఉన్నాయి. అందులో వాస్తవమెంత? PRP చీల్చిన ఓట్లు ఎవరికి నష్టం చేశాయి? మహాకూటమి ఓటమిలో చిరంజీవి పార్టీ పాత్ర ఎంత? 2009 ఎన్నికల ఫలితాలపై ఆసక్తికరమైన రాజకీయ విశ్లేషణ.

మహాకూటమి..ప్రత్యర్థులంతా ఒక్కటై

2004 ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్‌ చేతిలో ఓడిపోయిన టీడీపీ 2009లో ఒంటరిగా పోటీ చేయకుండా వ్యూహం మార్చింది. టీఆర్‌ఎస్‌, సీపీఐ, సీపీఎంలతో కలిసి ‘మహాకూటమి’ని ఏర్పాటు చేసింది. తెలంగాణలో టీఆర్‌ఎస్‌ బలం, వామపక్షాల ఓటు బ్యాంకు, టీడీపీకి ఉన్న సంస్థాగత బలం కలిస్తే కాంగ్రెస్‌ను ఓడించవచ్చని కూటమి భావించింది. మరోవైపు వైఎస్ఆర్‌ ప్రభుత్వం సంక్షేమ పథకాలతో ప్రజల్లోకి వెళ్లింది. దీంతో ఎన్నికలు కేవలం రెండు కూటముల మధ్య పోరుగా కాకుండా.. మహాకూటమి, కాంగ్రెస్‌, PRP మధ్య ముక్కోణపు పోరుగా మారిపోయాయి.

వైఎస్ఆర్‌కు కలిసొచ్చిన సంక్షేమ అజెండా

2004లో అధికారంలోకి వచ్చిన కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం రైతులకు ఉచిత విద్యుత్‌, ఆరోగ్యశ్రీ, ఫీజు రీయింబర్స్‌మెంట్‌, ఇందిరమ్మ ఇళ్లు వంటి పథకాలతో సంక్షేమ రాజకీయాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. 2009 ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్‌ ప్రధానంగా ఈ సంక్షేమ కార్యక్రమాలనే ప్రచారాస్త్రంగా ఉపయోగించింది. వైఎస్ఆర్ ప్రభుత్వం ఎదుర్కొన్న ప్రభుత్వ వ్యతిరేకత ఉన్నప్పటికీ, సంక్షేమ పథకాల ద్వారా ఏర్పడిన లబ్ధిదారుల వర్గం కాంగ్రెస్‌కు బలంగా నిలిచిందని అప్పటి ఎన్నికల విశ్లేషణలు సూచించాయి.

రంగంలోకి చిరంజీవి.. ఒక్కసారిగా మారిన లెక్కలు

2008లో చిరంజీవి ప్రజారాజ్యం పార్టీని స్థాపించడం 2009 ఎన్నికల సమీకరణాలను పూర్తిగా మార్చింది. అప్పటివరకు కాంగ్రెస్‌, టీడీపీ మధ్య ప్రధాన పోటీ ఉండగా.. PRP రావడంతో ముఖ్యంగా ఆంధ్ర, రాయలసీమ ప్రాంతాల్లో కొత్త ఓటు సమీకరణాలు ఏర్పడ్డాయి. చిరంజీవికి సినీ అభిమానులతో పాటు మార్పును కోరుకునే ఓటర్ల నుంచి కూడా మద్దతు లభించింది. PRP ఏ కూటమిలోనూ చేరకుండా స్వతంత్రంగా పోటీ చేయడంతో కాంగ్రెస్‌, టీడీపీ రెండింటి ఓట్లపైనా ప్రభావం చూపే అవకాశం ఏర్పడింది.

16.32 శాతం ఓట్లు.. కానీ 18 సీట్లే

PRP ఎన్నికల ఫలితాల్లో చూపించిన సంఖ్యలు ఆసక్తికరంగా ఉన్నాయి. పార్టీ 288 అసెంబ్లీ స్థానాల్లో పోటీ చేసి 18 సీట్లు గెలుచుకుంది. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా దాదాపు 16.32 శాతం ఓట్లు సాధించింది. అంటే ప్రతి ఆరుగురు ఓటర్లలో దాదాపు ఒకరు PRPకు ఓటు వేశారన్నమాట. అయినప్పటికీ ఆ ఓటు శాతం సీట్లుగా పెద్దగా మారలేదు. ఇది PRP ఓట్లు అనేక నియోజకవర్గాల్లో రెండో, మూడో స్థానాల్లో నిలిచి ఫలితాలను ప్రభావితం చేశాయనే విషయాన్ని సూచిస్తుంది. PRPకు ముఖ్యంగా కోస్తాంధ్రలో గణనీయమైన మద్దతు లభించింది. సినీ హీరోగా చిరంజీవికి ఉన్న ప్రజాదరణ, కాపు సామాజిక వర్గంలో ఆయనకు లభించిన మద్దతు, సంప్రదాయ పార్టీలకు ప్రత్యామ్నాయం కావాలనే భావన పార్టీకి ఓటు బేస్‌ను పెంచాయి. అయితే ఈ ఓట్లు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా సమానంగా విస్తరించలేదు. అందుకే 16 శాతానికి పైగా ఓట్లు వచ్చినా కేవలం 18 సీట్లకే పరిమితమైంది.

ఉభయ గోదావరి, కృష్ణా, గుంటూరు, విశాఖపట్నం జిల్లాల్లో PRP గణనీయమైన ఓట్లు సాధించింది. ఉదాహరణకు, ఉభయ గోదావరి జిల్లాల్లో కాంగ్రెస్, TDPల మధ్య హోరాహోరీ పోరు జరగగా, PRP చీల్చిన ఓట్ల వల్ల అనేక స్థానాల్లో TDP అభ్యర్థులు  స్వల్ప తేడాతో ఓడిపోయారు. దాదాపు 40కి పైగా నియోజకవర్గాల్లో కాంగ్రెస్ అభ్యర్థుల మెజారిటీ కన్నా PRP సాధించిన ఓట్లు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. ఆ స్థానాల్లో PRP పోటీలో లేకపోయి ఉంటే మహాకూటమి వైపు ఆ ఓట్లు మళ్లి  ఫలితాలు వేరేలా ఉండే అవకాశం ఉండేదని రాజకీయ విశ్లేషకులు భావించారు.

కాంగ్రెస్‌ 156.. టీడీపీ 92.. PRP 18

294 స్థానాల అసెంబ్లీలో కాంగ్రెస్‌ 156 సీట్లు గెలుచుకుని స్పష్టమైన మెజారిటీ సాధించింది. టీడీపీ 92 స్థానాలు గెలిచింది. మహాకూటమిలోని టీఆర్‌ఎస్‌ 10, సీపీఐ 4, సీపీఎం 1 సీటు గెలుచుకున్నాయి. అంటే మహాకూటమి మొత్తంగా 107 స్థానాలు సాధించింది. PRP 18 స్థానాలు గెలిచింది. ఇక్కడే అసలు ఆసక్తికరమైన విషయం ఉంది. కాంగ్రెస్‌–మహాకూటమి మధ్య తేడా 49 సీట్లు. కానీ PRP సాధించిన ఓట్లు 16 శాతానికి పైగా ఉన్నాయి. కాబట్టి PRP లేకపోతే ఫలితం తప్పకుండా మహాకూటమి వైపే తిరిగేదని చెప్పలేం. అయితే అనేక నియోజకవర్గాల్లో మూడో పార్టీగా PRP బలంగా నిలవడం కాంగ్రెస్‌, టీడీపీ అభ్యర్థుల విజయ మార్జిన్లను ప్రభావితం చేసింది.

మరి PRP ఎవరి ఓట్లు చీల్చింది?

ఇదే 2009 ఎన్నికలలో అత్యంత చర్చనీయాంశమైన ప్రశ్న. టీడీపీ నాయకత్వం అప్పట్లో PRP వల్ల ప్రతిపక్ష ఓట్లు చీలిపోయాయని, ముఖ్యంగా మహాకూటమి విజయానికి అవకాశం ఉన్న నియోజకవర్గాల్లో చిరంజీవి పార్టీ ప్రభావం చూపిందని వాదించింది. ఎన్నికల అనంతరం చంద్రబాబు నాయుడు కూడా PRP కారణంగా ప్రతిపక్ష ఓట్లు విభజించబడ్డాయని పేర్కొన్నారు. అయితే దీనిని “PRP పూర్తిగా టీడీపీ ఓట్లనే చీల్చింది” అని చెప్పడం మాత్రం సరైంది కాదు. PRPకు కాంగ్రెస్‌ నుంచి కూడా ఓట్లు వెళ్లాయి. ముఖ్యంగా ఆంధ్ర ప్రాంతంలోని అనేక నియోజకవర్గాల్లో కాంగ్రెస్‌, టీడీపీ, PRP మధ్య త్రిముఖ పోటీ ఏర్పడింది. కాబట్టి PRP ప్రభావాన్ని నియోజకవర్గాల వారీగా చూస్తేనే అసలు చిత్రం స్పష్టమవుతుంది.

మహాకూటమికి ఎందుకు ఉపయోగపడలేదు?

మహాకూటమి ఏర్పాటులోనే ఒక వ్యూహాత్మక సమస్య ఉంది. టీడీపీకి చెందిన సంప్రదాయ ఓటర్లు, తెలంగాణలో టీఆర్‌ఎస్‌ ఓటర్లు, వామపక్షాల ఓటర్లు ఒకే అభ్యర్థికి పూర్తిగా బదిలీ అవుతారని భావించడం కూటమికి ప్రతికూలంగా మారింది. ముఖ్యంగా తెలంగాణలో టీఆర్‌ఎస్‌ బలం తగ్గిపోయింది. టీఆర్‌ఎస్‌ 45 స్థానాల్లో పోటీ చేసి కేవలం 10 సీట్లు గెలిచింది. సీపీఐ, సీపీఎంలకు కలిపి కేవలం ఐదు స్థానాలే వచ్చాయి. అంటే మహాకూటమి కాగితంపై పెద్ద కూటమిగానే కనిపించినా.. ఓటు బదిలీ విషయంలో అది అనుకున్నంత ప్రభావం చూపలేకపోయింది.

వైఎస్ఆర్‌ రెండోసారి సీఎం.. కానీ భారీ మెజారిటీ కాదు

కాంగ్రెస్‌ 156 సీట్లు గెలిచి అధికారాన్ని నిలబెట్టుకున్నప్పటికీ, ఇది 2004లో వచ్చిన విజయానికి సమానమైన ఆధిపత్యం కాదు. 2004తో పోలిస్తే కాంగ్రెస్‌ సీట్ల సంఖ్య తగ్గింది. అయినప్పటికీ 294 స్థానాల అసెంబ్లీలో మెజారిటీ మార్క్‌ 148 కాగా కాంగ్రెస్‌ 156 స్థానాలు సాధించింది. అంటే కేవలం ఎనిమిది స్థానాల ఆధిక్యంతోనే ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది. ఇదే సమయంలో టీడీపీ 92 సీట్లకు చేరింది. అందువల్ల 2009 ఎన్నికలు కాంగ్రెస్‌కు విజయాన్ని ఇచ్చినా.. వైఎస్సార్‌కు ఎదురులేని ప్రజా తీర్పు వచ్చిందని చెప్పేంత ఏకపక్ష ఫలితం కాదు.

లోక్‌సభలోనూ కాంగ్రెస్‌ ఆధిపత్యం

అసెంబ్లీతో పాటు లోక్‌సభ ఎన్నికల్లోనూ కాంగ్రెస్‌ ఆధిపత్యం కొనసాగింది. అప్పటి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని 42 లోక్‌సభ స్థానాల్లో కాంగ్రెస్‌ 33 సీట్లు గెలుచుకుంది. టీడీపీకి 6, టీఆర్‌ఎస్‌కు 2 వచ్చాయి. PRP ఒక్క లోక్‌సభ సీటు కూడా గెలవలేదు. లోక్‌సభలో PRPకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 15.67 శాతం ఓట్లు వచ్చినప్పటికీ ఒక్క సీటూ దక్కలేదు.

మరి PRP లేకపోతే వైఎస్ఆర్ ఓడిపోయేవారా?

కచ్చితంగా చెప్పలేం. ఇదే ఈ విశ్లేషణలో ముఖ్యమైన విషయం. ఒక పార్టీ సాధించిన ఓట్లను పూర్తిగా మరో పార్టీకి బదిలీ చేసి ఫలితాలను లెక్కించడం సాధ్యం కాదు. PRP పోటీ చేయకపోతే ఆ పార్టీకి ఓటు వేసిన వారిలో కొందరు కాంగ్రెస్‌కు, కొందరు టీడీపీకి, మరికొందరు ఇతర పార్టీలకు ఓటు వేసే అవకాశం ఉంది. అందువల్ల “PRP లేకపోతే మహాకూటమి గెలిచేది” అనేది రాజకీయ ఊహాగానమే కానీ నిర్ధారించగల వాస్తవం కాదు. అయితే PRP మాత్రం ఎన్నికల గణితాన్ని మార్చిన కీలక శక్తి అనడంలో సందేహం లేదు. 16.32 శాతం ఓట్లతో 18 సీట్లు సాధించడం ద్వారా ఆ పార్టీ అనేక నియోజకవర్గాల్లో సంప్రదాయ ద్విముఖ పోటీని త్రిముఖ పోటీగా మార్చింది.

‘మహాకూటమి’ కంటే వైఎస్ఆర్‌ వ్యూహం పనిచేసిందా?

మహాకూటమి ప్రధానంగా “వైఎస్ఆర్ ను ఓడించాలి” అనే లక్ష్యంతో ఏర్పడగా.. కాంగ్రెస్‌ మాత్రం తన సంక్షేమ పథకాలను కేంద్రంగా చేసుకుని ఎన్నికల ప్రచారం చేసింది. కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం రైతులు, పేదలు, మహిళలు, విద్యార్థులు, ఆరోగ్య లబ్ధిదారుల వరకు విస్తరించిన సంక్షేమ కార్యక్రమాలను తన బలంగా మార్చుకుంది. మరోవైపు ప్రతిపక్ష కూటమిలోని పార్టీల మధ్య విధానపరమైన, ప్రాంతీయ ప్రయోజనాల పరమైన భిన్నతలు ఉండటం ఓటర్లకు ఒకే ప్రత్యామ్నాయంగా కనిపించడాన్ని కొంత బలహీనపరిచింది.

లోక్‌సభలో 33.. అసెంబ్లీలో 156.. ఈ తేడా ఎందుకు?

2009లో కాంగ్రెస్‌కు లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో వచ్చిన ఫలితం, అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాల కంటే గణనీయంగా మెరుగ్గా ఉంది. పార్లమెంట్ స్థానాల స్థాయిలో అసెంబ్లీ సీట్లను కాంగ్రెస్ పార్టీ ఎందుకు గెలుచుకోలేక పోయింది. లోక్‌సభలో కాంగ్రెస్‌ 33 స్థానాలు, 38.95 శాతం ఓట్లు సాధించగా.. అసెంబ్లీలో 156 స్థానాలు, 36.55 శాతం ఓట్లు సాధించింది. అంటే ఓట్ల శాతంలో పెద్ద తేడా లేకపోయినా, లోక్‌సభలో కాంగ్రెస్‌కు ఓట్లు సీట్లుగా మరింత సమర్థవంతంగా మారాయి. ఇక్కడ ప్రధానంగా గుర్తించాల్సింది లోక్‌సభ, అసెంబ్లీ ఎన్నికలు ఒకే సమయంలో జరిగినప్పటికీ.. ఓటరు రెండు స్థాయిల్లో ఒకే పార్టీకి ఓటు వేయాల్సిన అవసరం లేదు. 2009లో కాంగ్రెస్‌కు లోక్‌సభలో ఓటేసిన కొందరు ఓటర్లు.. స్థానిక ఎమ్మెల్యే అభ్యర్థి విషయంలో మాత్రం టీడీపీ, PRP, టీఆర్‌ఎస్‌ లేదా ఇతర పార్టీలను ఎంచుకున్నారు. ఫలితంగా కాంగ్రెస్‌ అభ్యర్థి ఎంపీగా గెలిచిన పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గంలోని కొన్ని అసెంబ్లీ సెగ్మెంట్లలో అదే పార్టీ ఎమ్మెల్యే అభ్యర్థి ఓడిపోయారు. అందుకే 194 అసెంబ్లీ సెగ్మెంట్లలో కాంగ్రెస్‌ లోక్‌సభ అభ్యర్థికి ఆధిక్యం వచ్చినా.. అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్‌ 156 స్థానాలకే పరిమితమైంది. ఈ 194–156 తేడానే 2009 ఎన్నికల్లో ‘ఓటరు వేర్వేరు స్థాయిల్లో వేర్వేరు తీర్పు’నకు మంచి ఉదాహరణ.

చివరికి 2009 ఏం చెప్పింది?

2009 ఎన్నికల ఫలితాలను మూడు అంశాల సమ్మేళనంగా చూడవచ్చు. మొదటిది.. వైఎస్ఆర్‌ సంక్షేమ రాజకీయాలకు లభించిన మద్దతు. రెండోది.. టీడీపీ–టీఆర్‌ఎస్‌–వామపక్షాల మహాకూటమి ఓటు బదిలీలో ఎదుర్కొన్న సమస్యలు. మూడోది.. చిరంజీవి PRP ద్వారా ఏర్పడిన కొత్త ఓటు సమీకరణం. కాంగ్రెస్‌ 36.55 శాతం ఓట్లతో 156 సీట్లు సాధించగా, మహాకూటమి భాగస్వామ్య పార్టీలకు కలిపి 34.76 శాతం ఓట్లు వచ్చాయి. PRP ఒక్కటే 16.32 శాతం ఓట్లు సాధించింది. అందుకే 2009 ఎన్నికలను “మహాకూటమి ఓటమి–వైఎస్ఆర్‌ విజయం”గా మాత్రమే చూడటం పూర్తి చిత్రం కాదు. అది ఒకేసారి మూడు రాజకీయ ప్రయోగాల ఎన్నిక సంక్షేమంతో వైఎస్ఆర్‌ తిరిగి అధికారాన్ని నిలబెట్టుకోవడం, మహాకూటమి ద్వారా ప్రతిపక్షాలు ఏకం కావడం, PRP ద్వారా చిరంజీవి కొత్త రాజకీయ శక్తిని ఆవిష్కరించడం. చివరకు వైఎస్ఆర్‌ రెండోసారి సీఎం అయ్యారు. కానీ PRP సృష్టించిన ఓటు విభజన, మహాకూటమి బలహీనతలు, తెలంగాణ రాజకీయాల్లో వచ్చిన మార్పులు.. ఇవన్నీ కలిపి చూస్తే 2009 ఎన్నికలు ఉమ్మడి ఏపీ రాజకీయాల్లో తదుపరి పరిణామాలకు కూడా పునాది వేసిన ఒక నిజమైన పొలిటికల్ థ్రిల్లర్‌గా మిగిలిపోయాయి.