ఆదిశక్తి ప్రతిరూపమైన అమ్మవారి రూపాలు అనేకం. పరాశక్తిగా, జగన్మాతగా ఆ తల్లి కొలువైన అష్టాదశ శక్తిపీఠాలు భక్తులకు అత్యంత పవిత్రమైన దివ్యక్షేత్రాలుగా వెలుగొందుతున్నాయి. అటువంటి మహిమాన్వితమైన అష్టాదశ శక్తిపీఠాలలో ఒకటి అలంపూర్ జోగులాంబ దేవి క్షేత్రం. ఈ క్షేత్రం ఒకవైపు శక్తి ఆరాధనకు కేంద్రంగా.. మరోవైపు చాళుక్యుల కాలం నాటి అద్భుత శిల్ప, వాస్తు సంపదకు నిలయంగా నిలిచింది. జోగులాంబ అమ్మవారి ఉగ్రరూపం, బాలబ్రహ్మేశ్వర స్వామి ఆలయం, పురాతన నవబ్రహ్మ ఆలయ సముదాయం, శతాబ్దాల చరిత్ర.. అలంపూర్‌కు ప్రత్యేక ఆధ్యాత్మిక, చారిత్రక గుర్తింపును తీసుకొచ్చాయి.
జోగులాంబ దేవి క్షేత్రం తెలంగాణలోని జోగులాంబ గద్వాల జిల్లాలో, అలంపూర్ పట్టణంలో, పవిత్ర తుంగభద్రా నది తీరంలో ఉంది. హైదరాబాద్‌కు సుమారు 210 కిలోమీటర్ల దూరంలో, కర్నూలుకు సుమారు 25 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఈ క్షేత్రం ఉంటుంది. అలంపూర్ చారిత్రక ప్రాధాన్యం గల ప్రదేశం. అలంపురాన్ని పూర్వం హలంపురంగానూ, హటాంపురంగానూ వ్యవహరించే వారని క్రీ.శ. 1101 సంవత్సరం నాటి శాసనం తెలియజేస్తోంది. ఈ శాసనం పశ్చిమ చాళుక్య రాజు త్రిభువనమల్ల విక్రమాదిత్య-4 కాలం నాటిది. ఈ ప్రాంతాన్ని శ్రీశైలానికి పశ్చిమ ద్వారంగా భావిస్తారు.
పీఠాసనంపై మహా తేజోవంతంగా
అలంపూర్ క్షేత్రంలో అమ్మవారు పీఠాసనంపై మహా తేజోవంతంగా దర్శనమిస్తారు. స్థలపురాణం ప్రకారం సతీదేవి దంతాలు ఈ ప్రాంతంలో పడ్డాయని చెబుతారు. జోగులాంబ అమ్మవారి విగ్రహం సాధారణ దేవతా రూపాలకు భిన్నంగా కనిపిస్తుంది. కేశాలు చుట్టూ విస్తరించినట్లుగా ఉండే అమ్మవారి రూపంలో బల్లి, తేలు, గబ్బిలం, కపాలం వంటి ప్రతీకలు కనిపిస్తాయి. వీటికి జీవితం, క్షీణత, మృత్యువు వంటి అంశాలను సూచించే అంతరార్థాలు ఉన్నాయని స్థానిక ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలు వివరిస్తాయి.
‘గృహ చండీదేవి’గా జోగులాంబ
అలంపూర్ జోగులాంబను భక్తులు ‘గృహ చండీదేవి’గా కూడా భావిస్తారు. ఇంటికి సంబంధించిన ప్రతికూలతలు, వాస్తు లేదా గ్రహ సంబంధిత దోషాలు అమ్మవారిని ఆరాధించడం ద్వారా తొలగిపోతాయని విశ్వాసం ఉంది. కుటుంబంలో శుభం, సౌభాగ్యం, రక్షణ కలగాలని కోరుతూ భక్తులు జోగులాంబను దర్శించుకుని ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు.
చాళుక్యుల శిల్పకళకు అలంపూర్ అద్దం
అలంపూర్ చరిత్రలో చాళుక్యుల కాలానికి అత్యంత ప్రాధాన్యం ఉంది. క్రీ.శ. 6వ శతాబ్దం నుంచి ఈ ప్రాంతంలో చాళుక్యుల నిర్మాణ, శిల్ప సంప్రదాయం అభివృద్ధి చెందినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. ఆలయ సముదాయంలోని శిల్పాలు, స్తంభాలు, గోపుర నిర్మాణాలు ఆనాటి దక్షిణ భారత వాస్తు నైపుణ్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. జోగులాంబ క్షేత్రంతో పాటు ఇక్కడి నవబ్రహ్మ ఆలయాలు కూడా అలంపూర్ చారిత్రక ప్రాధాన్యాన్ని మరింత పెంచుతున్నాయి. జోగులాంబ అమ్మవారికి సమీపంలో బాలబ్రహ్మేశ్వర స్వామి కొలువై ఉండటం ఈ క్షేత్రంలోని మరో విశేషం. శక్తి, శైవ ఆరాధనలు ఒకే క్షేత్రంలో కలిసిన ప్రదేశంగా అలంపూర్‌కు ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది.
బహమనీ దాడి.. ఆలయ చరిత్రలో విషాద అధ్యాయం
అలంపూర్ ఆలయ చరిత్రలో 14వ శతాబ్దం ఒక కీలక మలుపుగా నిలిచింది. బహమనీ పాలకుల దాడుల్లో ఆలయ సముదాయం తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నట్లు చారిత్రక కథనాలు చెబుతున్నాయి. ఆ సమయంలో జోగులాంబ అమ్మవారి మూలవిగ్రహాన్ని, ఆమెతో సంబంధం ఉన్న చండి, ముండి విగ్రహాలను రక్షించేందుకు బాలబ్రహ్మేశ్వర స్వామి ఆలయంలో భద్రపరిచారని స్థానిక సంప్రదాయం చెబుతుంది. చాలా కాలం పాటు అక్కడే అమ్మవారికి పూజలు కొనసాగాయి. అనంతరం 2005లో ప్రస్తుత జోగులాంబ ఆలయాన్ని నిర్మించి అమ్మవారిని పునఃప్రతిష్ఠించినట్లు ఆలయ చరిత్రలో పేర్కొంటారు.
మంగళ, శుక్రవారాల్లో ప్రత్యేక పూజలు
జోగులాంబ ఆలయంలో ప్రతిరోజూ అభిషేకాలు, అర్చనలు నిర్వహిస్తారు. ముఖ్యంగా మంగళవారం, శుక్రవారం అమ్మవారికి ప్రత్యేక పూజలు, అభిషేకాలు జరుగుతాయి. ఈ రోజుల్లో అమ్మవారిని దర్శించుకునేందుకు భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో తరలివస్తారు.
నవరాత్రుల్లో శక్తి ఆరాధనకు ప్రత్యేక వైభవం
దేవి నవరాత్రులు అలంపూర్‌లో అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో జరుగుతాయి. ఈ సందర్భంగా నవవర్ణార్చన, కన్యాపూజ, సువాసినీ పూజ వంటి ప్రత్యేక ఆరాధనా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. కార్తీకమాసం, మహాశివరాత్రి సమయంలో బాలబ్రహ్మేశ్వర స్వామి దర్శనానికి కూడా భక్తుల రద్దీ పెరుగుతుంది. తెలంగాణతో పాటు ఆంధ్రప్రదేశ్, కర్ణాటక రాష్ట్రాల నుంచి భక్తులు అలంపూర్‌కు చేరుకుంటారు.
ఏడాదికోసారి 'నిజరూప దర్శనం'
సంవత్సరానికి ఒకసారి (వసంత పంచమి పర్వదినాన) అమ్మవారికి అలంబన, అలంకారాలను తొలగించి 'నిజరూప దర్శనం' కల్పిస్తారు. ఈ పవిత్ర సమయంలో వేలాది మంది భక్తులు అలంపూర్ చేరుకుని తల్లిని దర్శించుకుంటారు. సాధారణ రోజుల్లో ఆభరణాలు, అలంకరణలతో మెరిసిపోయే అమ్మవారు... నిజరూపంలో వృద్ధురాలిగా, అత్యంత ప్రాచీనమైన తపోమూర్తిగా దర్శనమివ్వడం ఇక్కడి విశిష్టమైన ఆధ్యాత్మిక అనుభూతి.
నవబ్రహ్మ ఆలయాలు
అలంపూర్ క్షేత్ర ప్రత్యేకత కేవలం జోగులాంబ అమ్మవారి ఆలయానికే పరిమితం కాదు. ఇక్కడ పరమశివుడికి అంకితమైన తొమ్మిది ప్రాచీన ఆలయాలతో కూడిన ‘నవబ్రహ్మ’ సముదాయం ఉంది. శాసనాల ప్రకారం, ఈ అద్భుతమైన ఆలయాల సముదాయాన్ని క్రీ.శ. 702 కాలంలో బాదామి చాళుక్య రాజులు నిర్మించారు. సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మదేవునికి మన దేశంలో పూజలు అందుకునే అతికొద్ది క్షేత్రాల్లో అలంపూర్ ఒకటి. స్థల పురాణం ప్రకారం, బ్రహ్మదేవుడు తన సృష్టి శక్తిని పునరుద్ధరించుకోవడానికి ఇక్కడే పరమశివుని గురించి తీవ్రమైన తపస్సు చేశాడని తెలుస్తోంది. బ్రహ్మదేవుని తపస్సుకు మెచ్చి ప్రత్యక్షమైన శివుడు, ఇక్కడ బాల బ్రహ్మేశ్వర, విశ్వ బ్రహ్మ, కుమార బ్రహ్మ, అర్క బ్రహ్మ, తారక బ్రహ్మ, గరుడ బ్రహ్మ, పద్మ బ్రహ్మ, స్వర్గ బ్రహ్మ, వీర బ్రహ్మ అనే తొమ్మిది రూపాల్లో వెలిశాడు.
సమీపంలో సూర్యనారాయణుడు, నరసింహుడి ఆలయాలు
నవబ్రహ్మ ఆలయాల పరిసరాల్లోనే అలంపూర్ ఆధ్యాత్మిక, చారిత్రక వైవిధ్యాన్ని చాటే మరికొన్ని ప్రాచీన ఆలయాలు ఉన్నాయి. వీటిలో 9వ శతాబ్దానికి చెందిన సూర్యనారాయణస్వామి ఆలయం ప్రత్యేకంగా నిలుస్తుంది. అలాగే విజయనగర సామ్రాజ్యాధిపతి శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలానికి చెందినదిగా చెప్పబడే నరసింహస్వామి ఆలయం కూడా ఈ ప్రాంతంలోని ముఖ్యమైన దేవాలయాల్లో ఒకటి. అలంపూర్‌కు సమీపంలోని పాపనాశేశ్వర ఆలయ సముదాయం కూడా ఆధ్యాత్మికంగా, చారిత్రకంగా విశిష్టమైన ప్రదేశంగా గుర్తింపు పొందింది. దీంతో జోగులాంబ క్షేత్ర పరిసరాలు ఒక్క దేవతా ఆరాధనకే పరిమితం కాకుండా, వివిధ కాలాలకు చెందిన ఆలయ నిర్మాణాలు, శైవ–వైష్ణవ–సౌర సంప్రదాయాల సమ్మేళనంగా కనిపిస్తాయి.